Historia

Tallin był silnym ośrodkiem gospodarczym już w X wieku. Często osiedlali się w nim kupcy fińscy. W 1154 roku słynny arabski uczony Al Idrisi wspominał o grodzie Kolyvan (dawna nazwa Tallina). Prawa miejskie w miasto otrzymało w 1157. W 1219 roku duński król Waldemar II odbywający wyprawę krzyżową zdobył fiński zamek w Kalevalinnie, który kazał zburzyć i zbudować nową twierdzę. W językach fińskim i estońskim nazwa Tallin tłumaczy się na "duńskie miasto" (taani linn) albo "rolnicze miasto" (talu linn). Inne - oprócz Kolyvana - historyczne warianty nazwy miasta to Rewal (Reval, Revalia, Rewel, Revel, Reveln) i Lindanisa (Lyndanise, Lindanäs); nazwa Tallin obowiązuje od 1918.

W 1227 Duńczycy - po klęsce pod Bornhoved - utracili miasto na korzyść Zakonu Kawalerów Mieczowych i trzy lata później - jako Rewal - ponownie uzyskało prawa miejskie. Duńczycy, którzy ponownie zawładnęli (w 1236) miastem potwierdzili lokację na prawie lubeckim w 1248. Rozpoczęli oni w 1265 budowę największych w tej części swoich ziem fortyfikacji, z murami liczącymi 2,5 km długości (jednymi z najdłuższych w średniowiecznej Europie), do 16 m wysokości, z 45 basztami. Po dwudziestu latach, w 1285 Rewal stał się członkiem Hanzy. W 1346 Estonia wraz z Rewalem została wykupiona przez zakon krzyżacki, którzy przebudowali trzynastowieczny zamek na wzgórzu Toompea, dobudowując m.in. basztę "Długi Herman".

Pod koniec XVI w. w rezultacie zmagań czterech mocarstw w wojnach o Inflanty - Polski, Rosji, Danii i Szwecji - Tallin wraz z północną częścią dzisiejszej Estonii przypada tej ostatniej. Dopiero w trakcie III wojny północnej, w 1710 r. na czele zwycięskiego pochodu armii rosyjskiej car Piort I zajął Estonię. Od tej pory nazwa miasta - Rewal - nabrała rosyjskiego brzmienia i przekształciła się w Rewel. Rewel pozostał w rękach Rosji aż do 1918 r., gdy po ogłoszeniu niepodległości Republiki Estońskiej stolica oficjalnie zyskała nazwę Tallin. W trakcie II wojny światowej miasto szczęśliwie uniknęło poważnych zniszczeń (nb. te, które miały miejsce, zostały dokonane przez sowieckie lotnictwo podczas odbijania miasta z rąk niemieckich). Po rozpadzie Związku Sowieckiego i ponownym odzyskaniu niepodległości przez Estonię Tallin szybko odzyskał swoje zachodnie oblicze. Miasto jest obecnie jedną z najchętniej odwiedzanych stolic europejskich.

Zabytki

Na wgórzu Toompea, oprócz XIII- i XIV-wiecznych fortyfikacji znajduje się gotycka katedra Najświętszej Marii Panny, w której wnętrzu znaleźć można nagrobki i epitafia (m.in. renesansowy - z 1585 - nagrobek Pontusa de la Gardie, szwedzkiego gubernatora Estonii); a także gotyckie kościoły: trzynastowieczny Św. Mikołaja z potężną wieżą i dobudowanymi później kaplicami, trzynasto-czternastostowieczny (później kilkakrotnie przebudowywany) Św. Michała zamieniony na prawosławną cerkiew w 1716 z barokowym ikonostasem z 1720, XIV-wieczny Św. Ducha z późnogotyckim (1483) drewnianym ołtarzem Bernta Notkego i wysmukłą wieżą, XIV-XV wieczne zabudowania klasztoru dominikanów Św. Katarzyny ze zrujnowanym od 1531 kościołem. Pod koniec XV wieku zbudowano w Tallinie kościół Św. Olafa (z kaplicą NMP z początku XVI wieku), którego gotycka wieża, wysoka na 159 m, była prawdopodobnie jedną z najwyższych budowli w Europie i na świecie. Po pożarach przebudowywana, mierzy obecnie 123 m. Nadto ruiny XV wiecznego kościoła klasztoru brygidek w Pirita zburzonego w 1577, kościół Św. Piotra i Pawła oraz cerkiew z XIX wieku.

Z budowli niesakralnych - XIV-XV wieczny gotycki ratusz wraz z wieżą i zdobionymi dekoracyjnymi rzeźbami ławami w sali magistratu z początków XV wieku, XV wieczny gotycki Dom Wielkiej Gildii z dwunawową salą ze sklepieniem krzyżowym i (z tego samego okresu) Dom Gildii Św. Olafa, pochodzące z tego samego okresu gotyckie domy mieszkalne (np. "Trzy Siostry" - zespół trzech takich domów) oraz renesansowy (1597) dom Bractwa Czarnogłowych.(Hotel Tallin).

W Tallinie, mimo licznych zniszczeń z okresu II wojny światowej, skrupulatnie odbudowano średniowieczne obwarowania miejskie z basztami i bramami - baszty Megede i Kiek in de Kök (XIV-XV wiek), basztę Tłusta Margarita (Gruba Małgorzata; Gruba Margarita; Tłusta Małgorzata), (XVI wiek), Bramę Morską (XVI w.). Znajdują się tu także wczesnoklasycystyczny (z 1718, wg innej klasyfikacji - północnobarokowy) Pałac Kadriorg zaprojektowany przez Włocha Nicolo Michettiego (letnia rezydencja Piotra I Wielkiego, obecnie muzeum sztuki, adres: Weizenbergi 37, otoczony przez piękne ogrody), pałac gubernatora z XVIII w., klasycystyczny pałac z 1813, liczne budynki użyteczności publicznej (neogotycki bank z 1904, modernistyczny teatr z 1910, dom sztuki z 1934 w stylu funkcjonalistycznym, pałac prezydencki (adres: Weizenbergi 39) z 1938 w stylu nawiązującym do sąsiadującego Pałacu Kadriorg), zabytkowe wille i kamienice czynszowe. Tallin szczyci się ponadto najdłużej w Europie stale - od średniowiecza - funkcjonującą apteką.

Na brzegu zatoki, na wprost odległego o kilometr Pałacu Kadriorg postawiono pomnik "Rusałki" - uskrzydlony anioł wpatrzony w morski horyzont. Pomnik ten upamiętnia 177 rosyjskich marynarzy, którzy zatonęli w 1893 wraz ze swoim okrętem wojennym "Rusałka". Miejsce to, wyraźny punkt orientacyjny w mieście, tradycyjnie odwiedzane jest przez rosyjskich nowożeńców, którzy mają zwyczaj składać tam kwiaty.

Tallińskie stare miasto zostało w 1997 wpisane na listę światowego kulturowego dziedzictwa ludzkości UNESCO, (w tym samym roku wpisano na tę listę zespół zabudowy śródmiejskiej Torunia). W 2002 roku odbył się w Tallinie Konkurs Piosenki Eurowizji.

Transport

Ok. 5 km od centrum miasta znajduje się port lotniczy. Miasto ma dogodne połączenia kolejowe z Rygą na Łotwie i Petersburgiem w Rosji. W kierunku południowym - do Łotwy/Litwy i Polski budowana jest autostrada, a prom pozwala dotrzeć m.in. do Helsinek (Finlandia) i Sztokholmu (Szwecja).

Zobacze też: Wilno, Ryga

Źródło: Wikipedia